Terra Nova april 2024, op het hoogste punt met uitzicht op de Franse Pyreneeën bouwde ik een klein monument voor Menno. Mijn levenspartner die twee jaar daarvoor overleed. En terwijl ik bij de eenzame boom met stenen, stukjes hout, distels en andere natuurlijke materialen die op de grond lagen het altaar bouwde, luisterde ik naar La chanson des vieux amants van Jacques Brel. Mijn ode aan Menno!  

Zes maanden later was ik weer op Terra Nova en liep naar de boom om te kijken wat de invloed van de wind, de regen en de zon op het altaar was. Stond het er nog?
En hoe bijzonder …
alles lag her-en-der verspreid, had bovenop de berg een andere plek gekregen. Net zoals mijn rouw op dat moment …
alle emoties waren er nog maar voelden echter anders. En terwijl ik tegen de boom aan ging zitten, ik naar de Pyreneeën keek en dacht aan de mooie tochten die we samen in de bergen hadden gemaakt, nam de wind de klanken van La chanson des vieux amants langzaam mee. 

In december 2025 was ik wederom op Terra Nova, ditmaal organiseerde ik met Maartje Nevejan een transformatieve rouwretraite. Natuurlijk ging ik als eerste naar mijn gedenkplek waar een dikke laag bewolking het uitzicht op de hoge toppen van de Pyreneeën beperkte.
Toen ik Menno’s nummer van Jacques Brel opzette, kwam op dat moment – boven de Pyreneeën – de zon tussen twee wolken door … een magisch moment van herkenning. 

Vorige week mocht ik weer op Terra Nova zijn en zoals gebruikelijk liep ik naar de boom. De zon scheen fijn en een volle wind gaf enigszins wat koelte. De boom was gegroeid en alleen de platte steen van het monument lag er nog. Op dat moment wist ik dat het loskomen van Menno een andere dimensie zou gaan krijgen. En dat ik die week op Terra Nova dat stuk mocht transformeren. Dat ik zou gaan afronden om ruimte te maken voor datwat komen gaat. Met Brel’s La chanson des vieux amants op de achtergrond, omhelsde ik de boom, kuste ik de platte steen en liet ik de wind mijn tranen richting de Pyreneeën blazen.

Onderweg naar beneden zag ik een veer en een mooie zwarte ronde kiezel op de grond liggen Het vinden van veren hebben voor mij altijd een symbolische betekenis: soms laat ik ze liggen voor iemand anders. Soms raap ik ze op omdat ze mij iets te zeggen hebben. En dat was met deze veer het geval. Zonder er direct woorden aan te kunnen geven wilde ook de kiezel worden meegenomen… beide symbolen droeg ik de hele week met mij mee. Tot op de laatste dag!
Die middag – na een sessie met de sjamaan en een transformerende massage – bewoog ik mij naar het meer. Met de veer in mijn linker -, en de kiezel in mijn rechterhand ging ik het water in en heb daar een zee van tranen achtergelaten. En terwijl ik uit het water liep, liet ik de veer los en gooide ik, met mijn rug naar het meer, de kiezel – richting de Pyreneeën het water in. En keek ik niet meer om …

Rituelen en symbolen. Bij ieder transformerend levensmoment is het belangrijk om op een eigen manier afscheid te kunnen nemen. Mijn ervaring is dat we – onder de Westerse invloed en binnen onze huidige culturen – dit te weinig doen. We vieren een geboorte, het behalen van een diploma, een verjaardag, een huwelijk … we hebben een uitvaart bij de dood. That’s it!
En dat terwijl er zoveel levensbepalend verlies en daarmee afscheid is. Het overlijden van geliefden geeft veel meer verlies dan alleen de dood. Door een echtscheiding of het verbreken van een relatie verlies je zoveel meer dan alleen de persoon van wie je afscheid neemt. Door het verlies van je gezondheid moet je zoveel meer loslaten … door een faillissement of ontslag heb je zoveel meer verloren dan alleen je werk. Door te moeten vluchten uit je land, verlies je zoveel meer dan alleen je huis. Het verlies na het verlies …

Rituelen en symbolen helpen bij het loskomen: het zorgvuldig losweken van het verlies na het verlies, na het verlies, na het verlies …
In allerlei vormen en op veel mogelijke manieren draagt het bij in de rouw om hetgeen verloren is gegaan. Op verschillende wijzen geeft het ruimte voor een nieuw begin. Door een symbolisch houvast helpt het te herstellen en richting te geven aan datwat nodig is om het verlies te doorleven.

Verlies hoort bij het leven. Rouwen hoort bij het verlies. Herstellen geeft transformatieve energie en het leren doorleven geeft het leven verdiepende kracht in de nodige beweging!

De eenzame boom is overigens met het nodige ritueel getransformeerd tot de Boom van Eenheid. Passend bij waar de boom voor staat. Met de helende kracht van de wortels biedt zij de voedende bodem om weer in een-heid te kunnen zijn!     

Net als in 2025 organiseren Maartje en ik wederom de Rite de Passage: Tussen Loskomen en Leven. Een week waarin we onder meer met levensrituelen en symbolen gaan werken. Waar we leren wat nodig is om zorgvuldig los te weken van het verlies en welke rituelen en symboliek daarbij ondersteunend zijn. We creëren een bedding waar herinneringen mogen spreken, tranen mogen stromen en waar beweging ontstaat om opnieuw te kunnen verschijnen. In een andere balans dan voorheen en waarachtig in de ruimte waar je nu bent. We gebruiken de grond, de omgeving, het landgoed en het meer om met elkaar te werken, te leren en te ervaren.

Deze week is ook geschikt voor professionals die zich bezighouden met coaching bij levensvraagstukken en of begeleiding bij verlies en rouw. Voor zorgprofessionals waar verlies een thema is alsmede voor leidinggevenden die dagelijks te maken hebben met mensontwikkeling, leiderschap en ecosociale vraagstukken. 

We starten op 29 november en ronden op 4 december 2026 af. Je bent van harte welkom.