Afgelopen weekeinde las ik een prachtig interview in de Volkskrant met de krachtige Adelheid Roosen waar zij de uitspraak doet dat het leven een oefening in verlies is en dat sterven is een soort experiment is dat je moet doorhuiveren. Tijdens haar voorstellingen, TV programma’s en in al haar uitingen gaat het altijd over haar leven.
Over ontmoetingen in het leven …  

Het leven.
Voor de één is het leven een bron van inspiratie, passie, improvisatie en geluk. Voor de ander een worsteling met verlies, afwijzing en depressie. Bij sommige zijn al deze emoties en ervaringen van toepassing en weer anderen huppelen nietszeggend voorbij en lijken geen moment van twijfel te hebben. En ten tijde van verlies het leven minder eenvoudig vinden.

Het verlies-achter-het-verlies. Dat is wat ik altijd tracht te achterhalen in de gesprekken die ik voer met mensen in mijn praktijk en tijdens de transformatieprocessen welke ik begeleid in de verschillende organisaties. Wat is het echte verlies en wat is nodig om dat te kunnen doorleven? Om daar van te herstellen zodat je weer kunt doorleven. Want ja, levensbepalend verlies kan je als mens doen bevriezen. Je stokstijf doen stilstaan met het gevoel dat niets er meer toe doet.
Het leven daagt je uit te oefenen met verlies zoals Adelheid Roosen dat zo waarachtig verwoordt in het eerder genoemde interview. Met groot verlies en minder groot verlies. Hoewel minder groot verlies ervaren kan worden als groot verlies … dus deze woorden mag je wat mij betreft direct vergeten.
Levensbepalend verlies is altijd groot want je gaat het verlies-achter-het-verlies ervaren. Of het nu gaat over de dood van dierbaren, het verlies van gezondheid, faillissement of baanverlies, verlies van je toekomstbeeld en of het moeten verlaten van huis & haard: levensbepalend verlies moet je doorleven om je leven weer een richting c.q. vorm ofwel een andere inhoud te geven zonder hetgeen je zo lief was. Je moet het doorleven om door te kunnen leven. Om door te leven …

Onlangs hoorde ik het nummer Sign of the Times van Harry Styles  … en het raakte mij wederom tot diep in mijn ziel. Ik luisterde het meerdere malen om te ontdekken wat mij zo emotioneerde.
Toen ik las dat het nummer vooral over verandering, verdriet en hoop in moeilijke tijden gaat was mijn emotie goed te verklaren. Dat het soms moeilijk en pijnlijk is, maar dat je moet blijven doorgaan en hoop houden — zelfs als alles zwaar voelt is voelbaar in iedere noot, Harry’s stemhoogte en gezongen tekst.
Een van de mooiste zinnen in het nummer: Why are we always stuck and running from The bullets?  vertaal ik vrij naar mijn eigen levensmotto het lef hebben om moedig door de storm heen te kunnen dansen in de regen. Ook hierbij gaat het over verandering, verdriet en hoop in moeilijke tijden
en over in beweging blijven. De verandering in de ogen kijken en het verdriet doorleven. Je bewust laten raken door The bullets! Er juist niet-van weglopen.
Dat is het leven.
Dat is volgens mij het oefenen van verlies.

Bij het sterven is dit anders. Hoewel het voor mij toch ook aannemelijk is dat sterven een transformerende overgang naar iets anders is, is het sterven uit dit leven ook een momentum van stilstand. Een laatste zucht, het hart stopt ermee, organen vallen uit. Het lijfelijke vergaat en dit leven is ten einde gekomen. Je bent uitgeleefd en gestorven. Je geest beweegt echter verder …
Bij mijn broer Henk, mijn liefde Menno en mijn moeder heb ik dit direct ervaren. Bij alle drie was ik op het moment van sterven bij hen. Bij alle drie was het anders en bij alle drie was er een moment van stilte. De serene en ook intense stilte van de dood.
En dat is dan dood.
De Dood.

Het Leven en De Dood.
Oefenen in het verlies, het leven doorleven en het sterven doorhuiveren tot aan de dood.

Voor mij een absoluut thema om over na te denken en over in gesprek te gaan. Hoe ervaar jij dit?