We leven in Tricky tijden zoals Jitske Kramer dit noemt. Oude systemen werken niet meer en we weten nog-niet goed wat dan wel. Dit wordt ook wel liminaliteit genoemd – de leegte tussen het oude en het nieuwe ofwel in de tussentijd bewegen we in het ondertussen. Wereldwijd, landelijk, in organisaties, onze eigen omgeving, de familie en bij onszelf. Overal is het merkbaar dat als het oude wegvalt, niet-langer meer werkt en of niet-meer goed voor ons is – we afscheid moeten nemen.  

Afscheid bij levensbepalend verlies kent een soortgelijk vervolg. Het oude is er niet meer en we weten nog-niet goed hoe het nieuwe leven zonder het ervaren verlies eruit gaat zien. Op persoonlijk vlak heb je volgens mij dan ook te maken met liminaliteit ofwel een tussentijd: tussen het oude en het nieuwe in. In het grote-en-lege niets moet je je weg zien te hervinden, anders leren kijken, zorgvuldig loskomen van hetgeen er was, jezelf in een nieuwe situatie gaan herontdekken om een nieuwe balans te kunnen gaan ervaren. De ruimte hiervoor nemen …

Op papier staat dit prachtig. Als we het echter aan den lijve ondervinden weten we dat dit grote onrust met zich kan meebrengen.
Ja,
zelfs angst en wantrouwen kan oproepen.
En dat we daarbij de ruimte moeten nemen, nog meer onrust kan veroorzaken.

Als geen ander ken ik dit. Bij ieder levensbepalend afscheid in de afgelopen vijfendertig jaar heb ik de nodige onrust in die grote lege ruimte van het niets ervaren. Tot in mijn botten voelde ik de afwezigheid van het verlies met daarbij de aanwezigheid van het niets, waardoor ik soms zelfs letterlijk tot niets in staat was.
Afscheid nemen bij levensbepalend verlies begon bij mij altijd met boosheid en een benauwd gevoel, dat zich vertaalde in een korte ademhaling en onrustige slaap. Gelukkig ben ik dit gaan herkennen en erkennen, en ben dan ook bewust gaan leren ademhalen. Zo ben ik bij een Wim Hof seminar in Polen geweest en met Monique Tjong-A-Tsien mee naar haar koude seminar in Noorwegen. Met behulp van de juiste ademhalingstechnieken, ijsbaden en bewegen in de kou heb ik leren her-balanceren. Door het verlies heen, het verlies-achter-het-verlies ervaren om transformerend tot rust te komen.   

Voor mij is – de tussentijd – dus een bekend fenomeen: de rust vinden in het niets om met het volste vertrouwen een hernieuwde balans voor het nieuwe leven te gaan ervaren. En, dat ik daarbij de ruimte moet nemen om het te kunnen doorleven.
Na een echtscheiding, het opzeggen van mijn vaste baan (na achttien jaar), bij het overlijden van mijn beste vriend Eduard, toen ik als klokkenluider een opdracht teruggaf en daarna een periode geen geschikte opdracht vond. En ook na het overlijden van mijn lieve broer Henk, tijdens de Corona-lockdowns en het overlijden van mijn levenspartner Menno. Onrustig, met angst en uit balans kwam ik terecht in het grote niets. In het ondertussen …
een lege tussentijd waar niets meer vanzelfsprekend was.
Inmiddels staat die lege tussenruimte voor mij gelijk aan rouwruimte,
want daar waar de onrust ontstaat, biedt de nodige rouwruimte het inzicht en ervaring wat nodig is om transformerend het nieuwe te omarmen. Wat en wie ik daarbij nodig heb.

In die tussentijd blijf ik ook in de nodige beweging. Mijn volgers weten dat ik dat door de storm heen, dansen in de regen noem.
Mijn levensmotto!
En dat is dan ook wat ik doe in dat grote niets. Die dansende beweging geeft mij de energie van doorleven. Meanderend vind ik mijn weg naar daar waar het naartoe gaat. Omarm ik hetgeen tegenkom op mijn pad en week ik zorgvuldig los van hetgeen ik achter mij laat.

Tricky tijden dus waarin loskomen van wat was een belangrijke beweging is. Waar het herstel van de pijn van het verlies noodzakelijk is en waar je met een open vizier anders moet gaan leren kijken om anders te kunnen zijn en anders te kunnen doen.
Kijk daarbij de pijn, het verlies en het-verlies-achter-het-verlies recht in de ogen, ervaar en doorleef het. Gun jezelf de ruimte die het vraagt en beweeg je meanderend voort.

En of het nu gaat om het doorbreken van oude patronen, een systeem wat ons niet langer meer dient, culturele normen die achterhaald zijn, een politieke stroming die polariseert, het bedrijf waar jij werkt en jou niet (meer) waardeert, een omgeving waar jij niet-langer je thuis voelt, het verlies van een dierbare …,
hoe groot de onrust ook is,
neem zorgvuldig afscheid, 
accepteer de onrust van het niets en,
creëer de nodige rouwruimte om jezelf te hervinden en het verlies (achter het verlies) te doorleven.

Dit helpt mij altijd weer om door de onrust heen, mijn rust te hervinden … te kunnen dansen in de regen!